کد خبر:1094
پ
Karim_Khan_by_Charles_Heath

سرگذشت قوم لک

سرگذشت قوم لک ازجمهوری داغستان روسیه تا پادشاهی کریم خان زندیه کاسی.گاسی.یاهمان لک ها از جمله ی کهن ترین اقوام ایران هستند.که قبل از ورود آریائیان به ایران.در سرزمین های غربی ایران مأوا داشتند. آنان سال وسا قبل از ورود آریایی ها از مناطق قففازوداغستان وآلبانی کنونی وارد مناطق آذربایجان وازآنجا به کناره های دریای […]

سرگذشت قوم لک

ازجمهوری داغستان روسیه تا پادشاهی کریم خان زندیه

کاسی.گاسی.یاهمان لک ها از جمله ی کهن ترین اقوام ایران هستند.که قبل از ورود آریائیان به ایران.در سرزمین های غربی ایران مأوا داشتند.
آنان سال وسا قبل از ورود آریایی ها از مناطق قففازوداغستان وآلبانی کنونی وارد مناطق آذربایجان وازآنجا به کناره های دریای مازندران واز کناره های دریای کاسپین یا دریای کاسیان که نام خود را برآن نهاده بودند.وارد مناطق کاشان یا همان کاسی ان یا کاشیان شدند واز آنجا رو سوی غرب وجنوب غرب ایران کنونی نهادند.
قدیمی ترین سند که مربوط به یک آمریکایی است وبنام دایره المعارف یا  the american cyclopedia
موسوم است.چهارقوم اصلی ایران را. ترک ها. کردها. لک ها. و عرب ها معرفی نموده و عنوان میدارد که لک ها زیر شاخه های چون: لرها و بختیاری ها نیز دارند.
که باز لرها رابه زیرمجموعه های بویراحمد.لرستانی.ممسنی.شولی و بختیاری ها را به شعباتی چون زنگنه وفیلی وغیره منقسم می نماید.
خانم ماری شیل درکتاب نظری اجمالی بر فرهنگ وآداب زندگی ایران چاپ ۱۸۵۶
لک را مرد و یک لک را صد هزار نفر عنوان میدارد.
وآنان را پراکنده در غرب ایران میشمارد.
گرچه آشکاروهویداست که لک ها در جنوب غرب وغرب خاک ایران زمین مأواداشته ودر استان های لرستان و همدان وکرمانشاه و ایلام وبخشی از خوزستان ساکن هستند.اما ذکران نکته ضروری است که لک ها گرچه در زمان کریم خان زند بواسطه ی هم نژادی با خاندان زند برای نظم وامنیت وکنترل اوضاع کشور بدستورکریم خان در اکثرشهرها ومناطق وایلات ایران پراکنده شده تا امنیت بیشتری را درکشورمنظورنمایند.اما قبل از ظهور زندیه وپادشاهی کریم خان در عصر صفوی وحتی فراترازآن به عصر ساسانی و هخامنشی وحتی خیلی فراترازآن لک ها در اکثر نفاط غربی ایران به استثنای مهاجرتشان توسط فرمان پادشاه صفوی به دره گز خراسان ساکن شده بودند.
لک ها که بعضی از محققان آنان را شاخه ای از گویش کردی میدانند و برخی با توجه به تفسیر
ل یعنی لر و ک یعفی کرد
و
لک یعنی لروکرد میخوانند و برخی اصلأ آنان را از نژاد لر میدانند.
قومی هستند ایرانی الاصل وازاعقاب ساسانیان واز نسل بهرام گور و دارای کیش وآئین زرتشتی بوده و حتی بسیار قبل از حضور ساسانیان و هخامنشیان دراین وادی حضور داشته اند.
دهخدا در مورد لک ها می نویسد.
کردهای لکی که در کردستان ساکن هستند.بسیارخوش هیکل وتنومندند و رنگ پوستشان گندم رنگ و دارای موهای خرمایی وسیاه کم رنگ هستند.
وزنان برومند وزیبا روئی دارند.
زبان شناس کانادایی بنام آنوبس درموردشان بیان میداردکه لک ها رابایدجز طبقه بندی زبان های کردی محاسبه نمود.
وپروفسور گریشمن نیز آنان را دقیقأ از نژاد سکاها یا همان سگاها دانسته و درکتاب ایران از آغازتا اسلام بدین موضوع اشاره دارد.
برخی نظری چون نظریات گریشمن داشته ولک را نه لر و نه کرد، بلکه نژادی بسیارکهن ومستقل وایرانی الاصل دانسته وطوایف …کاوشوند.کاوه شاه وند.جلال وند.قیاس وند.غثمان وند.ایل مافی.ایل باجلان.بالاوند.بیرانوند.را از تبارلک ها دانسته اند.
واز مردمان لک.باباطاهر عریان همدانی.ایرج رحمانپور.یارمحمدخان کرمانشاهی.زردلانی.خالوقربان هرسینی.را میتوان برشمرد.
۷۰%واژگان لکی با زبان فارسی مشترک است.
بعنوان مثال در زبان فارسی
بیا به خانه برویم.
لری…به جه ره یم هونه
کردی…بو بچیمه مال
لکی…بوری بچیمه مال
لکی.قرابت بسیار زیادی با کردی کلهری دارد.
ولک های پشتکوه خرم آباد پسوندهای فرهنگی هم با کردها و هم با لرها دارند.
واین حاکی ازآن است که لک زبان ها از اقوام بسیارقدیمی وکهن وایرانی الاصل باستانی بوده اند که بخاطر همنشینی وجلوس با اقوام مختلف کرد ولر زبان بیشتر به آن زبان ها وام واژگانی داده اند تاکه گرفته باشند.ان سخن بدان معنانیست که لکی از سایر زبان ها چون کردی ولری وام نگرفته است.بلکه به سبب تکثر متکلم وگویندگان این زبان وقدمتشان دران آب وخاک بیشتر از واژگانش استفاده شده تاکه ازوازگان سایراقوام همجوارونزدیک استفاده نماید.
دکترپرویز ناتل خانلری زبان لری وبختیاری را هم خانواده ی کردی میداندوعنوان میدارد در کوهستان های بختیاری وقسمتی ازغرب فارس ایل های بختیاری وممسنی وبویراحمدی وطوایف خرد دیگری با گویشی سخن می گوند که باکردی خویشاوندی دارد.اما هیچ یک ازشعبه ی آن باهم یکسان نیست.
ومیان آن ها ویژگی ها ودگرگون هایی نیزوجوددارد.
که هنوزبادقت حدودوفواصل آن مشخص نشده است.
درکل باید پذیرفت که لک زبانی ایرانی ومستقل وفوق العاده باستانی وگویش وران آن نه تنها درایران
بلکه در عراق.شهرهای سلیمانیه.کرکوک.خانقین.ودر کشور ترکیه بکتاشیه جنوب آنکارا وآناتولی
و در سوریه بن علویان سوری وبازبکتاشیه ی سوریه و کردستان سوریه و جمهوری داغستان روسیه و کشور آلبانی زندگی میکنند.
وسکونت آنان به زمان های قبل از باستان میرسد.
گرچه گروه های کوچکی نیز بعدها درطی زمامداری حکام سیاسی وپادشاهان ساسانی وبعدهاصفوی وافشاری بدانان افزوده شده است.
اما عمومأ حضورآنان درآن مناطق قدیمی ومدت دار وریشه دارتاریخی است.
جالب توجه اینکه بخاطر حضور قوم لک در داغستان روسیه وکشور آلبانی وعنوان لک بسان ایران به عددصدهزارواحد پول کشورآلبانی  لک میباشد.
لک های ایران وسایرکشورها مسلمان هستند.
آنان که درایران هستند. شیعه بوده وگروهی هم پیروان اهل حق هستند.
پیروان اهل حق لک ها در سوریه وترکیه بنام فرقیه بکتاشیه معروف هستند وحدود ۴۰ درصد جماعت لک پیروان اهل حق هستند.
اهل حق لک های ایران در شهرهاوروستاهای ایران چون اسلام آبادغرب وحومه ساکنان کوزاران.شهرستان کرندغرب.دهستان گهواره.سرپل ذهاب.پل دختر.صحنه کرمانشاه.دینور.کنگاور.اسدآباد.تهران.مازندران.هشتگرد.رودهن.بومهن.کلاردشت.سیرجان.بردسیر.همدان.ارزنجان.آوج. حضور دارند.
در کشورهای دیگر جماعت اهل حق ایل لک را بعنوان کیش پارسیان میشناسند گذشته از فرقه ی اهل حق وبسیارمورداحترام سایرمردم هستند.
درافغانستان بعنوان فرقه ی علی اللهی معروف هستند.
وبه عنوان لک های علی اللهی مورداحترام مردم هستند.
درضمن درافغانستان واحد یکصد هزار بنام یک لک شمارش میگردد.
وپیریابزرگ لک های علی اللهی افغانستان سید منصور نادری معروف به قطب بزرگ بود

مردمان جمهوری داغستان که حدود ۱۸۰۰۰۰  هزار نفر راحدودأشامل میشدند همواره زیرنظر حکومت های مرکزی ایران چون صفوی بودند.
اما زمان نادرشاه افشار سرخای خان یا همان سهراب خان بیرق خودمختاری برافراشت.اماتوسط نادرشاه شکست خورد.ولی مورد بخشایش همایونی واقع شد وخود وبعدها فرزندان و نوادگانش تازمان ولیعهدی عباس میرزا خراج گزارو سرحد نگهدار ومرزبان ایران بودند تاکه عهدنامه ی ننگین ترکمانچای منعفدشد.اماباز این جوان خوش غیرت ومتعصب لک.این ایرانی اصیل با روس ها آنقدر جنگید تا از تنهایی ناچارشدبه دربارایران پناهنده شود.
کریم خان زند پادشاه سرافرازایران از طایفه لک بود.
بقول شاعر
لکم دینکم آیه ی بی شک
سزاوارشاهی کریم لک
او همواره با مردم ورعیت مهربان بود وبخاطر احترام ودلسوزی ودفاع ازحقوق رعایا
خودرا وکیل الرعایا می نامید
خاندان قشقایی چون اسماعیل خان قشقایی که همچون کریم خان بدستور افشاریه در دره گزخراسان با ایل تبارشان درتبعیدبودند
هردوباهم هم سوگندوپیمان شدندوبه میان ایل خودبازگشته وایلشان را راهی موطنشان یکی درهمدان و اسمعیل خان قشقایی درفارس نمودند وبه یاری هم شتافتند.تا اینکه کریم خان زند شد پادشاه واسمعیل خان قشقایی وزیرگشت.
روایت است روزی نماینده ی کشور انگلستان به دربار زند درشیراز آمد وقصد مذاکره و نشست ازبرای انعقادهمکاری داشت.
که حضرت وکیل با خنده گفت.
ما وکیل رعیت هستیم.پادشاه اسمعیل خان است وکنون در قلعه ی آباده هست.
اگربا وکیل الرعایا کاری دارند.بیایند
اما اگربا پادشاه کاری دارند.پادشاه درآباده هست.
به هرحال بعدازفوت وکیل وپادشاه ایران کریم خان زند.پادشاهی ایران دست به دست شده وبرادرکشی دراین خاندان باب شد.به گونه ای که ظرف ۹ ماه ۱۱ پادشاه برمسندحکومت نشستندوعزل وکشته شدند.
ازهمن روی قاجارازضعف ان خاندان استفاده نموده وباخیانت ابراهیم کلانترقوام که وزیرلطفعلی خان زندبود دروازه های شهربه روی آغامحمدخان قاجارگشوده شدوقاجاریه پس ازچندی مقاومت های دلیرانه وبسیارشجاعانه ی لطفعلی خان زند آخرالامر پس ازمحاصره ی کرمان در ارگ بم یگانه شمشیر زن شرق لطفعلی خان زند را با اسب غرانش شکست داد و زمام امور کشور راباخیانت مردی که سالهانمک خاندان زندیه راخورده بنسدبدست گرفت.
گرچه پس ازچندی موردغضب فتحعلی شاه قاجارواقع شدو داخل دیگ آب جوش انداخته شدتاسزای خیانت وطمع خودرابچشد.اما خیانت این فرد سرگذشت وتاریخ ایران رابه سوی نابودی وتجزیه آب وخاک بخش هایی ازایران ورق زد.
لک های فارس بعداز خاندان زند به سرعت بخاطر عدم شناسایی وقتل وعام توسط قاجاریه وارد روستاهای فارس وبویژه عشایر جننسب بالاخص قشقایی شدند.
گروهی ازلک ها وارد بویراحمدی هاشدند موسوم به اولاد نیاز که خاندان نیازی ونیازی های اردکان هستند.
گروهی وارد طایفه جاویدایل ممسنی شدند.بنام فتحی های جاوید
گروه واردطایفه بکش شدند که اعقاب میری خان بکش هستند
گروهی واردقشقایی که ازجمله زندی های دره شوری
گروهی وارد کشکولی ازجمله زندی لک.رستمی لک.شیری لک.نیازی لک.بهزادی لک.
گروهی واردطایفه فارسیمدان وعمله وکشکولی کوچک شدند موسوم به زند.و.زندی لک.ولک زند
گروهی در دوان کازرون ساکن شدندبافامیل خواجه وخواجه دوانی
گروهی در تلخ دشت.تلخدشک وقصرالدشت شیراز موسوم به زند.زندیه.زندوکیلی.زندکریم خانی.
گروهی وارد بن رود زنگنه ی حوالی چهل چشمه وبخش خان زنیان شیرازشدندبنام کرونی وگروهی کرونی کیان آباد یا کینابادشیراز بنام فامیل رحیمی.رنگنه.فیلی.وکرونی
گروه چندین خانوار واردکوهمره کازرون شدند بنام زندی دوسیرانی یا دوست ایرانی
گروهی در سروستان ونی ریز وبم وکرمان وچوپار ساکن شدند
که حتی حسین شاه نوه ی صادق خان در زمان ناصرالدین شاه ازضعف حکام قاجار استفاده وبرچرم شترسکه زده و نوشت.
زد حسین شاه سکه برچرم شتر
هرکه راجرأت نبودچغری گدر
که به ترکی میشود
هرکه راجرأت نباشد فریادکنان میدودومی رود
هرکه راجرأت بود سکه برچرم شتر زند
در نهایت آن گروه که باخود شاهزاده ی زندلطفعلی خان زندپادشاه ایران درکرمان دستگیرشدند به تهران تبعیدشدند وگروهی به کلاردشت مازندران وگروهی به ورامین اعزام شدند
ازنسل یافت آبادی ها که پسران خانم کوچک دخترکریم خان زند بود مرتضی قلی خان بود که سال هابخاطر رعیت چون جدش کریم خان زند با فرمانفرا قاجارجنگیدتا آخر زمین های یافت آبادتهران رابین رعایای یافت آبادتقسیم نمود.
هم اکنون قریب دوملیون گویش ور لک در عراق.یک ملیون درایران و۱۸۰۰۰۰هزار در جمهوری داغستان روسیه قفقاز.
۳۵۰۰۰  لک در کشور آلبانی و ۵۰۰۰۰ درسوریه و۱۷۵۰۰۰ در ترکیه وجماعت زیادی در آذربایجان باکو و در آذربایجان غربی زندگی میکنند
گذشته از استان های غربی هلدان.لرستان.ایلام.کردستان.مرکزی.جماعت زیادی از لک ها در استان های فارس.اصفهان.بختیاری.بویراحمد.خوزستان وبندرعباس وکرمان وبوشهرسکونت دارند
وجمعیت زیادی از لک ها موسوم به فامیل زندی
درمیان طوایف بزرگ ایل قشقایی درحال زندگی هستند.
باسپاس

داریوش زندی…دره شوری

کلیدواژه : قشقایی
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کلید مقابل را فعال کنید